Skrif mín

Jun. 23, 2018

Byrjaði á Lærdómsveginum á geðdeild

 
Ánægður Friðþór er nú á góðum stað
 í lífinu og þakklátur fyrir fjölskyldu og vini. Hann hvetur fólk til að tjá tilfinnngar sínar áður en það er of seint.
Friðþór Vestmann Ingason greindist með þunglyndi og síðar geðhvarfasýki tvö. Hann skrifaði bókina Lærdómsveginn á rauntíma frá því að hann var innlagð-ur á geðdeild og þangað til honum tókst að komast á fætur á ný. Í bókinni segir fjölskyldan frá sinni hlið.
Guðrún Erlingsdóttir

ge@mbl.is

Við tókum strax ákvörðun um að geðsjúkdómur minn væri ekki tabú. Það skiptir máli og gerir okkur öllum gott að ræða hlutina á opinskáan hátt,“ segir Friðþór Vestmann Ingason, sjúkraliði og þroskaþjálfi sem gaf út bókina, Lærdómsvegurinn, þar sem hann lýsir á rauntíma baráttu sinni við geðsjúkdóminn, geðhvörf tvö og mikið þunglyndi sem hann gekk í gegnum.

„Það skiptir mig miklu máli að umræða um geðsjúkdóma og geðbatterríið sé jákvæð. Margir hafa fengið góðan bata og það er hægt að nýta sér geðsjúkdóma á jákvæðan hátt,“ segir Friðþór sem alinn er upp í Vestmannaeyjum. Hann flutti þaðan 1999 þegar hann elti eiginkonu sína, Ragnheiði Jónsdóttur, til Reykjavíkur þar sem hún hóf nám þroskaþjálfafræði.

„Ég vann með fötluðum í Eyjum og kynntist málefnum þeirra í gegnum mömmu sem vann í kertaverksmiðjunni Heimaey. Í sumarvinnu 1999 kynntist ég Ragnheiði, sem kom til Eyja til að klára stúdentspróf og starfa með hópi fatlaðra einstaklinga. Þegar Ragga fór í námið kunni ég illa við að vera einn í Eyjum og fór með henni en ætlaði strax aftur til baka en hér er ég enn,“ segir Friðþór sem býr í Reykjavík. Hann menntaði sig sem sjúkraliða og vann við það þar til hann fór í nám í þroskaþjálfafræðum við HÍ. Hann starfar nú sem deildarstjóri í íbúðakjarna fyrir fatlaða.“

Friðþór segir veikindin fyrst hafa komið í ljós árið 2010.

„Það var gríðarleg keyrsla á mér þegar ég var að skila lokaritgerðinni í HÍ. Ég svaf nánast ekkert í 10 sólarhringa . Eftir skilin fann ég fyrir þyngslum og skrítnum tilfinningum og var greindur með miðlungsþunglyndi. Árið 2016 hætti ég að geta sofið. Það og erfið samskipti á vinnustað 2014 settu sjúkdóminn í gang,“ segir Friðþór sem segir að gömul óuppgerð mál hafi komið upp. Einelti á vinnustað og sem barn í Eyjum, drykkja foreldra og ábyrgð í kjölfarið sem hann tókst á við allt of ungur.

„Tengingin við raunveruleikann brast og þar með rökhugsunin. Á geðrofatímabilinu tók ég ekki eftir því sjálfur í hvað stefndi og upplifði að allt væri rétt hjá mér, meðan allir aðrir voru ómögulegir. Ég var reiður og pirraður út í allt og alla. Umhverfið var mér erfitt og ég náði ekki að tækla neitt,“ segir Friðþór sem sveiflaðist á milli maníu og þunglyndis sem einkennir geðhvörf tvö.

„Ég var í maníu í einhverja daga, hámark viku í einu og svo kom skellurinn og þunglyndið á eftir. Maníutímabilið var skemmtilegt og hamingja út um allt. Ég var á fullu í félagsstarfi, vann mikið og fór út í það að kaupa utanlandsferðir fyrir fjölskylduna annan hvern mánuð. Sem betur fer keypti ég ekki dýrar ferðir,“ segir Friðþór og hlær, en bætir svo við alvarlegur: „Ég var alltaf eitthvað svo þreyttur á sjálfum mér og konunni fannst þetta ástand orðið skrýtið,“ segir Friðþór sem endaði á bráðamótttöku geðdeildar.

 

Gimsteinninn Fjóla Katrín

„Ég var heppinn að greiningin tók ekki langan tíma. Í dag er ég á góðum stað og held sjúkdómnum niðri með lyfjum, passa að álag sé ekki of mikið, lifi í fastri rútínu og er í viðtölum hjá sálfræðingi einu sinni í mánuði og eftir þörfum. Lyfin hjálpa mér heilmikið en í sálfræðimeðferðin mest. Sálfræðingurinn minn, Fjóla Katrín Steinsdóttir, er algjör gimsteinn og ég er henni óendanlega þakklátur fyrir hjálpina. Fjóla færði mér verkfæri sem ég nota til þess að halda sjúkdómnum niðri og hugræn atferlismeðferð hefur hjálpað mér að henda reiður á hugsununum,“ segir Friðþór

 

„Það er gríðarlega mikilvægt að sálfræðiþjónusta sé niðurgreidd. Ég geng til sálfræðings einu sinni í mánuði og oftar ef líðan mín þannig. Hver tími kostar 10 til 16.000 krónur. Ég þurfti mikið á sálfræðingi að halda árið 2017 og það kostaði mig nokkur hundruð þúsund,“ segir Friðþór sem vonast til þess að ráðamenn átti sig á mikilvægi sálfræðiaðstoðar.

„Kostnaður getur fælt fólk frá að nýta sér þjónustu sem getur í raun aukið lífsgæði fólks.“

Friðþór segir að eitt af markmiðum bókarinnar sé að fjalla jákvætt um geðsjúkdóma og geðheilbrigðiskerfið.

„Eitt af markmiðum bókarinnar er að fjalla jákvætt um geðsjúkdóma og geðheilbrigðiskerfið. Ég var heppinn og fékk gott teymi sem tók utan um mig og fjölskylduna en á það lagði ég mikla áherslu. Veikindin snerta við fleirum en mér,“ segir Friðþór og bætir við að umræða um geðheilbrigðiskerfið sé of neikvæð og einblínt sé á það sem miður hefur farið.

„Neikvæð umræða kemur vissulega upp vegna skorts á þjónustu sem stafar að mínu mati af fjárskorti. Það er margt hægt að gera og í raun og veru er það fyrst og fremst einstaklingurinn sjálfur sem hefur mest áhrif á bataferlið. Það er hægt að lifa góðu lífi með geðsjúkdóma með góðri aðstoð. Brautin er ekki bein en við höfum verkfæri til þess að vinna með frá sálfræðingum og geðlæknum En við verðum að gera hlutina sjálf,“ segir Friðþór og bætir við að hann hafi þá tilfinningu að margir fái hjálp en geri ekki það sem lagt er upp með. Skoða þurfi stöðu og aðstæður hvers einstaklings fyrir sig.

Friðþór skrifaði bókina til þess að opna umræðuna um geðhvarfasýki út frá sjónarhóli einstaklingsins en ekki síður út frá sjónarhóli, maka, barna og fjölskyldu,vina og ættingja.

Friðþór vill með bókinni kynna fagaðilum þau atriði sem skipta máli. Hlið einstaklingsins með geðhvarfasýki og fjölskyldunnar sem er í sárum og þarfnast hjálpar eftir erfið veikindatímabil. Friðþóri tókst að koma lífi sínu aftur á eðlilegt ról með aðstoð og litlum skrefum í einu. Skrif Lærdómsvegarins hófust þegar Friðþór dvaldi á geðdeild og átti að vera lítil saga fyrir fjölskylduna.

„Allt í einu er þetta orðið að stórri bók sem sýndi fleiri hliðar en mína. Bókin er skrifuð í rauntíma frá því að ég lagðist inn á geðdeild og þar til ég er stóð á fætur á ný,“ segir Friðþór sem þrátt fyrir allt er þakklátur fyrir að reynsluna sem hann fékk af því að greinast með geðhvarfasýki.

„Ég var strax jákvæður gagnvart þessu erfiða verkefni og nýtti mér það eins vel og ég gat. Í gegnum veikindi mín hef ég öðlast mikla sjálfsþekkingu og lært mikið. þetta hefur verið erfið en dýrmæt reynsla,“ segir Friðþór sem notið hefur ómetanlegs stuðnings fjölskyldu og vina. Hann segir Röggu sína hafa verið hans stoð og stytta og eiga sinn þátt í því að hann sé á góðum stað í dag. Friðþór gefur sjálfur út bókina og kynnir með fyrirlestrum um land allt.

„Það er erfitt fyrir óþekkta höfunda að fá góða útgefendur. Bókin var gefin út 20. apríl og eftirspurnin eftir henni hefur verið góð,“ segir Friðþór.

Hann kynnti bókina „heima“ eins og hann kallar Vestmannaeyjar um síðustu helgi.

„Það var skrýtið að koma til Eyja með fyrirlestur. Ræða opinberlega um sjúkdóminn, fjölskyldualkóhólismann, og eineltið sem ég varð fyrir í Eyjum. Mér var vel tekið og fyrirlesturinn var lokun á ákveðnum þáttum í lífi mínu. Mér fannst alltaf erfitt að fara til Eyja, eins mikið og mig langaði þangað. Í Herjólfi fann ég fyrir kvíða og skömm eins og ég væri ekki velkomin. En mér var alltaf vel tekið. Nú er sú skömm farin.

Það skiptir öllu að ræða málin ef okkur líður illa. Ef við gerum það ekki getum við farið á endastöð og lent í hörmungum. Ég vissi ekki að ég væri með kvíða samt kveið ég fyrir öllu og fannst tilfinningin bæði vond og skýtin.“

Lærdómsvegurinn er seldur í, Penninn- Eymundson og í gegnum laerdomsvegurinn.com eða fiddi79-@gmail.com, er hægt er að panta bókina og fyrirlestur frá Friðþóri.
Jun. 23, 2018
Aug. 9, 2017

Æ, þetta þunglyndi

Eftir Friðþór Ingason

Friðþór Ingason
Friðþór Ingason
Eftir Friðþór Ingason: "Mikið ósköp hefði ég viljað sleppa við þessa reynslu, en reynslan er komin og þá aukin þekking sem ég er þakklátur fyrir í dag."
Í tilefni af alþjóðadegi heilbrigðisdagsins sem var 7. apríl sl. langar mig að koma inn á það málefni sem var haldið á lofti þann dag. Já, þann dag var sjúkdómurinn þunglyndi tekinn sérstaklega fyrir og er það gott og mörgum þykir ánægjulegt að slíkt skuli vera valið þetta árið, þar sem afar margir hafa slíkan leiðindasjúkdóm í töskunni sinni og mikilvægt að samfélagið okkar verði opið fyrir að slíkt sé til.

Þessi sjúkdómur er óútreiknanlegur og maður er aldrei fullviss um að þessi dagur í dag verði hinn besti, þrátt fyrir að von manns sé slík hvern dag.

2010 greindist ég með þennan leiðindasjúkdóm sem ég óskaði mér ekki, ég fékk á þeim tíma ágætis lyf til að slá niður þann sársauka sem var farinn að valda mér miklu hugarangri og gekk sú lyfjagjöf vel til nokkurra ára, en ekkert í líkingu við það sem kom síðar. Í kjölfar þess hófst vinnan mín að bók, sem mun koma út á næsta ári og heitir Lærdómsvegurinn og vísar það til þess lærdómsvegar sem ég hef gengið eftir að hafa sokkið djúpt í þunglyndið og greinst með geðhvörf haustið 2016.

Ég hefði aldrei, nei aldrei nokkurn tímann, hugsað að vanlíðan í slíku djúpu þunglyndi gæti haft slík áhrif á mann að maður lamast, já ég gat ekki neitt, vildi ekki neitt og sagði ekki neitt. Ég lá í sófanum grátandi alla daga, horfði á lífið og fjölskylduna, horfði á það sem ég var vanur að gera hvern dag, já, mæta í vinnu, já, svona almenn heimilisstörf sem við höfum alltaf unnið saman, ég og eiginkonan. Ég lá og var nokkuð sama um allt, þetta er algjört helvíti og held ég að margur geri sér ekki fulla grein fyrir hversu viðbjóðsleg þessi vanlíðan er.

 

Innlegg í reynslubankann

Mikið ósköp hefði ég viljað sleppa við þessa reynslu, en reynslan er komin og þá aukin þekking sem ég er þakklátur fyrir í dag. Skrítið, ekki satt, að segja að maður sé þakklátur fyrir þessi ósköp, en samt sem áður horfi ég á þetta fyrirbæri, þunglyndi/geðhvörf, með þökkum vegna þess að ég hef lært og er að læra hvern dag á mig sjálfan. Að veikjast af geðsjúkdómi eykur þekkingu og þá sérstaklega sjálfsþekkingu sem okkur er svo mikilvæg.

 

Í dag tel ég mig vera á nokkuð góðum vegi en auðvitað er það einhvernveginn þannig að ég þarf alltaf að vera meðvitaður um hugsun mína og hegðun sem ég lærði á námskeiði (ham) eftir að ég var lagður inn á geðdeild 33C í desember 2016. Það var mikil reynsla og verð ég ævinlega þakklátur fyrir að hafa kynnst öllu því góða starfsfólki sem starfaði þar og hélt utan um mig. En þetta voru erfið skref að ganga og viðurkenna fyrir sjálfum sér að þetta væri staðreynd.

 

Getur komið fyrir alla

En af hverju kemur þessi sjúkdómur ? Rætt er um að nokkrir þættir komi þarna að, það er að segja að umhverfisþættir geta haft veruleg áhrif ásamt erfðum. Já, margt sem getur og hefur áhrif.

 

Ég er heppinn að eiga frábæra vinnufélaga sem taka tillit til mín, afar sérstakan og góðan yfirmann á vinnustað mínum og ræðum við hlutina eins og þeir eru og voru. Ég vil sem minnst ræða um það sem var, vegna þess að því er lokið og get ég aldrei breytt slíku aftur nema læra af þeirri reynslu sem ég öðlaðist á þessum tíma. Það er mikilvægt að opna umræðuna og að vinnuveitendur séu opnir fyrir slíkum sjúkdómi, því eins og oft hefur verið rætt um þá er þetta hvorki minna né meira en að greinast með krabbamein og eða aðra vonda sjúkdóma og þar af leiðandi gríðarlegt álag á fjölskylduna. Við vorum einnig heppinn að eiginkonan á frábæran yfirmann sem tók og tekur mikið tillit til fjölskylduaðstæðna og sérstaklega á þessum erfiðasta tíma sem við höfum upplifað.

Fjölskyldumeðlimir ganga ekki síður í gegnum mikið þegar ástvinur þeirra þjáist af geðsjúkdómi. Tilfinningar eins og vonleysi, reiði, hræðsla, sektarkennd og örvænting eru algengar og auka enn á ringulreiðina sem oft skapast hjá fjölskyldunni. Stuðningur við fjölskylduna er því mikilvægur og að allt sé opið og hlutirnir ræddir eins og þeir eru. Það er einnig mikilvægt að fræða fjölskyldumeðlimi og vini um geðsjúkdóma og hvernig best er að taka á málum og hvernig staðan er hverju sinni.

 

Stuðningsnetið mikilvægt

Stuðningsnet vina og fjölskyldu er einnig mjög mikilvægt fyrir þann sem þjáist. Það verður seint ofsagt hversu mikilvægt það er að styðja við þetta stuðningsnet á skipulagðan hátt og það var svo sannarlega að virka í okkar tilfelli, við eigum kæra vini og fjölskyldu sem studdi okkur og hafði reglulega samband, en stundum sáum við líka að fólkið fjarlægðist okkur eða mig, ég tel það í dag í raun hafa verið vanþekking og hræðsla. Maki, börn og fjölskyldan þurfa á stuðningi að halda.

 

Það er von mín í dag að lærdómsvegur minn haldi áfram og að lífið, með öllu því fallega og erfiða, muni geta þroskað hugsun mína og að njóta þess að vera til. Margar góðar og gagnlegar leiðir eru til, sem dæmi lyf, hugræn atferlismeðferð sem hefur nýst mér afar vel og einnig það að vera í núinu, dagurinn í dag er málið, ég veit ekkert hvað er framundan og þar af leiðandi þarf ég ekki að hugsa um það og hinu liðna er lokið og verður ekki breytt.

Höfum umræðuna opna, höfum lífið allskonar og njótum stundarinnar

Höfundur er þroskaþjálfi.